Terapie CAR-T (chimeric antigen receptor T-cell) stanowią jedną z przełomowych innowacji w leczeniu nowotworów hematologicznych. Terapia ta, szczególnie w przypadku opornych lub nawrotowych form chłoniaków oraz białaczek, daje pacjentom szansę na długotrwałą remisję. Jednak, jak w przypadku każdej zaawansowanej terapii, także CAR-T wiąże się z wyzwaniami dotyczącymi bezpieczeństwa oraz zarządzania działaniami niepożądanymi.
W Polsce, podobnie jak w innych krajach, leczenie tymi terapiami staje się coraz powszechniejsze, jednak nadal wymaga szczegółowego monitorowania i odpowiedniej strategii profilaktyki i leczenia powikłań.
Działania niepożądane w terapii CAR-T – o czym warto wiedzieć?
Terapie CAR-T to przełom w leczeniu nowotworów, ale jak każda innowacyjna metoda, niosą ze sobą ryzyko działań niepożądanych. To ważne, by pacjenci i ich bliscy wiedzieli, czego mogą się spodziewać i dlaczego mimo tego ryzyka CAR-T wciąż daje ogromną nadzieję.
- Burza cytokinowa (CRS – cytokine release syndrome) – to najczęstsze działanie niepożądane. CAR-T po wprowadzeniu do organizmu zaczynają intensywnie niszczyć komórki nowotworowe, uwalniając duże ilości cytokin – białek pobudzających układ odpornościowy. Objawy mogą przypominać infekcję: gorączka, dreszcze, spadek ciśnienia, duszność. Dziś lekarze potrafią skutecznie reagować, stosując odpowiednie leki i monitorując pacjentów przez całą dobę.
- Neurotoksyczność (ICANS) – u części pacjentów może wystąpić czasowe zaburzenie pracy układu nerwowego: splątanie, trudności z mową, senność, a rzadziej drgawki. Zazwyczaj objawy ustępują po kilku dniach i nie pozostawiają trwałych skutków.
- Obniżenie odporności – po leczeniu może dojść do spadku liczby zdrowych komórek odpornościowych. Dlatego pacjenci pozostają pod ścisłą opieką zespołu medycznego, a niekiedy otrzymują dodatkowe leki wspierające odporność.
Należy pamiętać, że każdorazowo wystąpienie działań niepożądanych należy jak najszybciej zgłosić do swojego lekarza.
Bezpieczeństwo terapii CAR-T
Terapia CAR-T wiąże się z występowaniem specyficznych objawów niepożądanych (ubocznych), w tym wczesnych, takich jak zespół uwalniania cytokin (CRS, cytokine release syndrome), zespół neurotoksyczności immunologicznej związany z komórkami efektorowymi (ICANS, immune effector cell-as sociated neurotoxicity syndrome), czy późnych powikłań, ta kich jak przedłużające się cytopenie oraz powikłania infekcyjne.
Wczesne powikłania, tj. CRS i ICANS są groźnymi powikłaniami, które – niewłaściwie rozpoznane i leczone – stanowią zagrożenie dla życia pacjenta, a chorzy z ciężkim przebiegiem ICANS czy CRS nierzadko wymagają hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii.
Dodatkowo należy podkreślić, że leczenie powikłań po terapii CRS i ICANS wymaga stosowania kosztochłonnych leków, m.in. tocilizumabu czy anakinry, które niestety nie są refundowane dla oddziałów hematologicznych.
Działania niepożądane związane z terapią CAR-T można po dzielić na wczesne i późne powikłania:
Wczesne powikłania:
- zespół uwalniania cytokin (CRS)
- neurotoksyczność (ICANS)
- cytopenie
Późne powikłania:
- infekcje
- cytopenie
- neurotoksyczność
Odpowiednia klasyfikacja chorych pod kątem ryzyka, ocena zaawansowania, diagnostyka różnicowa i postępowanie kliniczne wymagają zabezpieczenia dostępności wykwalifikowanej kadry medycznej, szybkiej i niekiedy pogłębionej diagnostyki oraz współpracy interdyscyplinarnej. Ośrodki prowadzące terapię CAR-T muszą spełniać te wymagania.
Polskie doświadczenia kliniczne pokazują, że odpowiednia infrastruktura, edukacja personelu medycznego oraz współpraca z międzynarodowymi ośrodkami referencyjnymi pozwalają na skuteczne i bezpieczne wprowadzenie tej terapii do rutynowej praktyki klinicznej.
W przyszłości kluczowe będzie dalsze monitorowanie wyników leczenia oraz optymalizacja procedur diagnostycznych i terapeutycznych, aby jak najlepiej odpowiadać na wyzwania związane z bezpieczeństwem tej innowacyjnej metody leczenia.
źródła: Terapie CAR-T w Polsce: doświadczenia, dostępność, kierunki rozwoju, Modern Health Institute, Raport 2025; materiały edukacyjne Fundacji Onkologicznej Nadzieja
PRZEJDŹ DO: BAZA WIEDZY
