Szpiczak plazmocytowy – CAR-T i najnowsze terapie

Jeszcze kilkanaście lat temu szpiczak plazmocytowy był chorobą o nieuchronnie nawrotowym przebiegu, której celem leczenia było głównie wydłużenie życia i łagodzenie objawów. Pomimo stopniowego postępu, jaki przyniosły leki immunomodulujące i inhibitory proteasomów, choroba zawsze nawracała. W ostatnich latach nastąpiła jednak jakościowa zmiana, która w sposób zasadniczy zmieniła sposób myślenia o tej chorobie.

Wprowadzenie nowoczesnych immunoterapii, w szczególności przeciwciał dwuswoistych oraz terapii CAR-T, sprawiło, że u części pacjentów pojawiła się realna perspektywa trwałej eliminacji choroby, a więc tego, co coraz częściej określa się mianem wyleczenia funkcjonalnego. Czy najnowsze terapie dają szansę na wyleczenie szpiczaka plazmocytowego?

Poniższy tekst ukazał się w Raporcie Indywidualizacja terapii – podstawą optymalizacji leczenia pacjentów hematologicznych, All.Can, maj 2026.

autor: prof. dr hab. n. med. Dominik Dytfeld 

Hematolog, specjalista chorób wewnętrznych, ekspert w dziedzinie diagnostyki i leczenia nowotworów układu krwiotwórczego, w szczególności szpiczaka plazmocytowego oraz chłoniaków. Jest związany naukowo z Uniwersy tetem Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, gdzie pracuje w Klinice Hematologii, Transplantacji i Terapii Komórkowej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. Prof. Dominik Dytfeld jest współtwórcą i prezesem Polskiego Konsorcjum Szpiczakowego.

Szpiczak plazmocytowy: przeciwciała dwuswoiste – możliwość długotrwałej kontroli choroby

Przeciwciała dwuswoiste są nową grupą leków, które jednocześnie wiążą się z komórką nowotworową i z limfocytem T pacjenta, aktywując jego układ odpornościowy do niszczenia komórek szpiczaka. Do tej grupy należą między innymi teklistamab, elranatamab, linvoseltamab oraz talkwetamab. Leki te zostały początkowo opracowane dla pacjentów z chorobą nawrotową i oporną, czyli takich, u których wyczerpano standardowe możliwości leczenia. Mimo to w badaniach klinicznych wykazały one bardzo wysoką skuteczność, z dużym odsetkiem głębokich odpowiedzi, w tym całkowitych remisji oraz eliminacji minimalnej choroby resztkowej, czyli MRD.

W badaniu MajesTEC-1, w którym oceniano teklistamab u pacjentów po wielu liniach leczenia, uzyskano wysokie odsetki odpowiedzi, a część chorych osiągnęła MRD-ujemną remisję. Podobne wyniki przyniosło badanie MonumenTAL-1 z talkwetamabem, pokazując, że nawet u bardzo zaawansowanych chorych możliwe jest uzyskanie długotrwałej kontroli choroby.

PRZECZYTAJ: HISTORIA PACJENTA ZE SZPICZAKIEM

Terapie CAR-T w leczeniu pacjentów ze szpiczakiem plazmocytowym

Jeszcze większą zmianę przyniosły terapie CAR-T, w szczególności ciltacabtagene autoleucel (cilta-cel) oraz idecabtagene vicleucel (ide-cel). Są to terapie komórkowe, w których własne limfocyty T pacjenta są pobierane, genetycznie modyfikowane tak, aby rozpoznawały komórki szpiczaka, a następnie podawane z powrotem choremu w formie jednorazowej infuzji. Taki sposób leczenia wprowadza zupełnie nową koncepcję w szpiczaku, ponieważ po krótkim okresie intensywnego leczenia pacjent może pozostawać przez wiele miesięcy lub lat bez żadnej terapii, zachowując jednocześnie pełną remisję.

W badaniu CARTITUDE-1, które obejmowało pacjentów z bardzo zaawansowanym i opornym szpiczakiem, terapia cilta-cel doprowadziła do wyjątkowo głębokich i trwałych odpowiedzi. Mediana przeżycia wolnego od progresji przekroczyła 36 miesięcy, co było wynikiem bezprecedensowym w tej grupie chorych. Co jeszcze ważniejsze, w długoterminowej obserwacji część pacjentów pozostaje w pełnej remisji z ujemnym MRD ponad pięć lat po jednorazowym podaniu terapii, bez konieczności dalszego leczenia. Są to pierwsze w historii szpiczaka obserwacje, które spełniają współczesne kryteria funkcjonalnego wyleczenia.

Jeszcze lepsze wyniki uzyskuje się, gdy terapie CAR-T są stosowane we wcześniejszych liniach leczenia. W badaniu CARTITUDE-4 porównano cilta-cel z najlepszą standardową terapią u pacjentów po jednej do trzech wcześniejszych liniach leczenia. Wykazano istotnie dłuższe przeżycie wolne od progresji w ramieniu CAR-T, co pokazuje, że im wcześniej zastosowana jest ta forma immunoterapii, tym większa jest szansa na długotrwałą kontrolę choroby. Podobne obserwacje dotyczą terapii ide-cel w badaniach KarMMa i KarMMa-3, gdzie również wykazano wyraźną przewagę nad dotychczasowymi standardami leczenia w chorobie nawrotowej.

Współczesna definicja wyleczenia szpiczaka nie oznacza już całkowitego braku komórek nowotworowych w organizmie, lecz utrzymywanie się przez co najmniej pięć lat głębokiej remisji z ujemnym MRD bez konieczności dalszego leczenia. Dzięki terapii CAR-T oraz nowoczesnym immunoterapiom coraz więcej pacjentów spełnia te kryteria. Dane prezentowane na ostatnich konferencjach American Society of Hematology pokazują, że chorzy leczeni w badaniu CARTITUDE-1 nadal pozostają MRD-ujemni po ponad pięciu latach obserwacji, co jeszcze kilka lat temu było nie do wyobrażenia.

CZYTAJ: CAR-T W POLSCE

Szpiczak plazmocytowy – zastosowanie przeciwciał dwuswoistych i terapii car-t w leczeniu sekwencyjnym

Choć na pierwszy rzut oka przeciwciała dwuswoiste i terapie CAR-T mogą wydawać się konkurencyjne, w praktyce klinicznej coraz częściej są one postrzegane jako elementy jednej strategii terapeutycznej. Przeciwciała dwuswoiste mogą być stosowane jako leczenie pomostowe przed CAR-T, aby ustabilizować chorobę do czasu podania terapii komórkowej, lub jako leczenie podtrzymujące po CAR-T w celu wydłużenia okresu remisji.

Takie sekwencyjne podejście pozwala na maksymalne wykorzystanie potencjału obu technologii i dalsze zwiększanie szans na trwałe wyeliminowanie choroby.

Personalizacja leczenia pacjentów ze szpiczakiem plazmocytowym

Równocześnie postępuje rozwój diagnostyki molekularnej i monitorowania MRD, co umożliwia coraz lepsze dopasowanie leczenia do biologii choroby i indywidualnej sytuacji pacjenta. U chorych z wysokim ryzykiem genetycznym możliwe jest wcześniejsze zastosowanie najbardziej skutecznych metod, takich jak CAR-T, natomiast u pacjentów z niskim ryzykiem można ograniczać intensywność leczenia bez utraty skuteczności. Taka personalizacja terapii dodatkowo zwiększa prawdopodobieństwo długotrwałej remisji i minimalizuje niepotrzebną toksyczność.

Podsumowując, wprowadzenie przeciwciał dwuswoistych i terapii CAR-T radykalnie zmieniło naturalny przebieg szpiczaka plazmocytowego. Choroba, która jeszcze niedawno była uznawana za nieuleczalną, dziś u części pacjentów może zostać trwale opanowana, a nawet wyeliminowana. Dane z najważniejszych badań klinicznych pokazują, że długotrwałe remisje bez leczenia stają się realną możliwością.

To dopiero początek tej rewolucji, a kolejne lata prawdopodobnie przyniosą dalszy wzrost odsetka pacjentów, którzy będą mogli mówić o swoim szpiczaku w czasie przeszłym.

PIŚMIENNICTWO

1. Berdeja JG, Madduri D, Usmani SZ, et al. Ciltacabtagene autoleucel, a B-cell maturation antigen–directed CAR-T cell therapy, in patients with relapsed or refractory multiple myeloma (CARTITUDE-1). The Lancet. 2021;398:314–324.
2. Berdeja JG, Madduri D, Usmani SZ, et al. Long-term follow-up of CARTITUDE-1: durable responses with ciltacabtagene autoleucel in relapsed or refractory multiple myeloma. Journal of Clinical Oncology. 2023;41:1265–1275.
3. Usmani SZ, Mateos MV, Nahi H, et al. Ciltacabtagene autoleucel versus standard of care in lenalidomide refractory multiple myeloma after one to three prior lines of therapy (CARTITUDE-4). New England Journal of Medicine. 2024;390:123–135.
4. Munshi NC, Anderson LD Jr, Shah N, et al. Idecabtagene vicleucel in relapsed and refractory multiple myeloma. New England Journal of Medicine. 2021;384:705–716.
5. Munshi NC, Avet-Loiseau H, Anderson LD Jr, et al. Idecabtagene vicleucel versus standard regimens in relapsed and refractory multiple myeloma (KarMMa-3). New England Journal of Medicine. 2023;388:1002 1014.
6. Moreau P, Usmani SZ, Garfall AL, et al. Teclistamab in relapsed or refractory multiple myeloma. New England Journal of Medicine. 2022;387:495–505.
7. Usmani SZ, Garfall AL, van de Donk NWCJ, et al. Teclistamab in heavily pretreated relapsed or refractory multiple myeloma: updated results from the MajesTEC-1 study. Journal of Clinical Oncology. 2023;41:210–220.
8. Chari A, Vogl DT, Jagannath S, et al. Talquetamab, a T-cell-redirecting GPRC5D bispecific antibody, in relapsed or refractory multiple myeloma (MonumenTAL-1). New England Journal of Medicine. 2022;387:2232–2244.
9. Chari A, Jagannath S, Vogl DT, et al. Extended follow-up of talquetamab in relapsed or refractory multiple myeloma. Journal of Clinical Oncology. 2023;41:230–239

źródło: Raport Indywidualizacja terapii – podstawą optymalizacji leczenia pacjentów hematologicznych, maj 2026

PRZEJDŹ DO: AKTUALNOŚCI